Ticari Elektronik İleti

İÇİNDEKİLER

1. TİCARİ ELEKTRONİK İLETİ ve KAPSAMI

Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte, günümüzde alışveriş ve iletişim alanlarında gözlemlenen belirgin bir değişim, fiziksel ortamdan sanal ortama doğru bir geçişe işaret etmektedir. Gerçek veya tüzel kişiler, mal ve hizmetlerini tanıtmak, pazarlamak, işletmesini tanıtmak gibi amaçlarla arama, e-posta, kısa mesaj gibi iletişim kanalları üzerinden alıcılarla irtibata geçmek istemektedir.

Ticari elektronik ileti kavramı 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.2/1-c’de tanımlanmıştır. Ticari elektronik iletinin, telefon, çağrı merkezleri, faks, otomatik arama makineleri, akıllı ses kaydedici sistemler, elektronik posta, kısa mesaj hizmeti gibi vasıtalar kullanılarak ticari amaçlarla gönderilebileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla bir iletinin ticari elektronik ileti olarak değerlendirilmesi için bu iletinin ticari amaç gütmesi ve elektronik ortamda gönderilmesi gerekmektedir.

Ticari elektronik ileti göndermek isteyen kişilerin öncelikle İleti Yönetim Sistemi’ne (İYS) kaydolmaları gerekmektedir. Kaydolmadıkları takdirde ticari elektronik ileti göndermeleri mümkün olmayacaktır.

2. İLETİ YÖNETİM SİSTEMİ

İleti Yönetim Sistemi, Türk hukukuna 4 Ocak 2020 tarihinde Elektronik İleti Yönetmeliği’nde yapılan değişikle gelen bir sistemdir. Bu sistemde ticari elektronik ileti onayı alınması, reddedilmesi, şikâyet ve bunların süreçlerine dair takipler yapılmaktadır [¹].

İYS sistemi, özellikle ticari elektronik ileti gönderen kişiler tarafından büyük bir önem arz etmektedir. Ticari elektronik ileti göndermek isteyen bir kişi, öncelikle İYS sistemine kaydolmalıdır. Ardından fiziki veya elektronik ortamda aldığı her onayı üç iş günü içerisinde aynı sisteme kaydetmelidir. Kaydetmediği takdirde, alınan onaylar geçersiz sayılacaktır[²].

Öğretideki bir görüş, alınan onayın bir de ayrıyeten bu sisteme kaydedilmesini ve kaydedilmediği takdirde geçersiz olarak kabul edilmesinin tarafların karşılıklı irade beyanlarının hukuka uygunluğuna bir müdahale niteliği taşıdığını belirtmektedir. Bu bağlamda, sözleşme özgürlüğü kapsamında yer alan şekil özgürlüğünün ihlal edilmesi gündeme gelmektedir [³].

İYS, ticari elektronik ileti gönderen kişilerle beraber vatandaşların da kullanımına açık vaziyettedir. Vatandaşlar e-devlet üzerinden girerek izin verdikleri ticari elektronik iletileri görebilir hatta daha fazla ileti almak istemiyorsa sistem üzerinden bunları iptal edebilmektedir .

3. TİCARİ ELEKTRONİK İLETİDE ONAY HUSUSU

Ticari elektronik iletilerin gönderilmesi hususunda, önceden onay alınması gereken (opt-in)[⁴] ve önceden onay alınması gerekmeyen (opt-out) [⁵] şeklinde bir ayrıma gidilmektedir. Türk hukuk sistemimizde esas olan önceden onay alınması gereken (opt-in) sistem geçerli olmakla birlikte bazı hallerde önceden onaya gereksinim duymaksızın da ticari elektronik ileti gönderilebilmektedir.

3.1 ONAY GEREKMEYEN HALLER

Ticari elektronik ileti gönderebilmek için önceden onay aranmayan haller Ticari İletişim ve Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik m.6’da belirtilmiştir. Alıcı kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla iletişim bilgilerini vermişse, alıcının aldığı mal ve hizmete ilişkin değişiklik, kullanım ve bakımı için gönderilen ticari elektronik iletiler için önceden onay alınmasına gerek duyulmamıştır. Bir teknoloji şirketinden aldığımız bilgisayarın bakımı ya da hangi şartlarda değişiklik yapılacağına dair mesajları örnek olarak gösterebiliriz.

Alıcının devam eden bir aboneliği, üyeliği ya da ortaklık durumu söz konusuysa; bunlarla ilgili tahsilat, borç hatırlatma, bilgi güncelleme, satın alma ve teslimat gibi durumlarla ilgili bildirimleri içeren iletiler için de onay alınmasına gerek bulunmamaktadır. Burada önemli olan nokta, hizmet sağlayıcı bu bildirimleri gönderirken herhangi bir mal veya hizmeti özendirme ya da bunların tanıtımını yapma amacı gütmemelidir. Özellikle aboneliğimizin olduğu dijital içerik aboneliklerinden gelen borç hatırlatma iletileri örnek olarak gösterilebilir.

Tacir ve esnaflara gönderilen ticari elektronik iletiler için de onay alınmasına gerek bulunmamaktadır. Kanaatimizce, esnaf ve tacirlerden önceden onay alınmaması durumu, ticaret kurallarının bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır. Tacir ve esnaflar, elektronik ileti almak istemediklerine dair ret haklarını kullanırsa bu takdirde elektronik ileti gönderilmeden önce onaylarının alınması gerekecektir.

3.2 ONAY ALINMA USULÜ

Ticari elektronik ileti göndermek isteyen kişilerin onayı nasıl alacağı ve hangi sisteme kaydedeceği hakkında bilgi edinmesi, ileride hukuki problemlerle karşılaşmaması bakımından önem arz etmektedir.

Alıcılardan alınacak onaylar fiziki ortamda, elektronik ortamda ya da İYS üzerinden alınabilmektedir. Fiziksel ortamda onay alınması durumunda, alıcı tarafından atılmış olan imzanın varlığı zorunlu bir unsur arz etmektedir. Elektronik ortamda alınan onaylarda ise alıcıya reddetme hakkı tanınarak 24 saat içinde elektronik iletişim adresine iletilmesi gerekmektedir.

Yeni gelen düzenlemeyle birlikte, fiziki ve elektronik ortamda onay alındıktan sonra bu onayların üç iş günü içerisinde İYS’ye kaydedilmesi gerekmektedir. Aksi halde alınan onaylar geçersiz olacaktır.

Onay alınma usulü ve onayda yer alması/almaması gerekenler büyük bir önem taşımaktadır. Dolayısıyla, ticari elektronik ileti göndermeden önce bu konuyla ilgili hukuki yardım almanız sizin için daha faydalı olacaktır. Ticari elektronik ileti gönderimi hakkında kendiniz veya şirketiniz için daha fazla bilgi almak için bizimle irtibata geçebilirsiniz.

4. ALICININ REDDETME HAKKI

Alıcı, ticari elektronik iletilere daha fazla maruz kalmak istemiyorsa hiçbir gerekçe sunmadan istediği vakit reddetme hakkına haizdir. Alıcı, reddetmeyi İYS üzerinden yapabileceği gibi elektronik ticaret hizmet sağlayıcıya[⁶] bildirmek şartıyla da yapabilir. Elektronik ticaret hizmet sağlayıcı, ret talebi kendisine ulaştığı andan itibaren üç iş günü içinde İYS’ye bu durumu bildirmek zorundadır. Aynı tarihten itibaren üç iş günü içinde alıcıya ticari elektronik ileti göndermeyi durdurmalıdır.

İYS sistemi üzerinden alıcı, isterse sadece mesaj ya da arama iznini iptal ederek ya da her ikisini de iptal ederek daha fazla ticari elektronik ileti gelmesini engelleyebilir. İYS’nin oluşturmuş olduğu web sitesine e-devlet ile girerek bu işlemleri her vatandaşın yapabilmesi mümkün kılınmıştır.

5. TİCARİ ELEKTRONİK İLETİDE HUKUKİ SORUMLULUK VE İDARİ PARA CEZALARI

Ticari elektronik ileti göndermeden önce ve gönderirken uyulması gereken birçok kural bulunmaktadır. Peki bu kurallara uyulmadığı takdirde ne tür bir yaptırım uygulanacaktır? 6563 Sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun m.12/1’de ticari elektronik iletilerin usulüne göre gönderilmemesi halinde idari para cezasının uygulanacağını hüküm altına almıştır. Buna göre:

İdari para cezalarının uygulanmasına rağmen, Ticaret Bakanlığınca verilen süre içinde aykırılığın sonlandırılmaması veya aynı aykırılığın ceza tebligatının yapıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde tekrarı hâlinde bir önceki cezanın iki katı idari para cezası uygulanacaktır.

6. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI

Ticari elektronik iletiye onay verirken kişinin adı soyadı, elektronik iletişim adresi (telefon numarası, e-posta adresi vb.) gibi bilgiler elektronik hizmet sağlayıcı tarafından alınıp İYS’ye kaydedilmektedir. Kişinin bu bilgileri, temelde kişisel veri[⁷] olarak nitelendirilmektedir. Alıcının kişisel verilerine erişen elektronik hizmet sağlayıcısı ve İYS, bunları nasıl ve ne kadar süreyle muhafaza edecektir? Alıcının kişisel verilerini onay verirken bildirmesi, kişisel verilerinin üçüncü kişilerle paylaşılmasına izin verdiği anlamına gelir mi?

Alıcının ticari elektronik ileti gönderimine onay vermesi, kişisel verilerinin üçüncü kişilerle paylaşılmasına dair onayı kapsamamaktadır. İşletme, alıcının kişisel verilerini işlemek ya da paylaşmak istiyorsa bu hususta alıcıdan onay alması gerekmektedir. Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler hakkındaki yönetmelikte kişisel veri hususu düzenlenmiştir. Yönetmelik, elektronik ticaret hizmet sağlayıcı, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı ve kuruluşa (İYS), sundukları hizmetler nedeniyle elde ettikleri kişisel verileri muhafaza etmeleri ve hukuka aykırı erişimlerin önlenmesi ile ilgili tedbirler alması gerektiklerini vurgulamıştır.

Ek olarak veri toplayanların, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu gereğince veri sorumlusu sıfatıyla uymaları gereken birçok yükümlülük bulunmaktadır. Bu hususlar başka bir makalenin konusu olmakla birlikte özetle bu yükümlülüklerin aydınlatma yükümlülüğü, açık rıza temin etme yükümlülüğü, kişisel verilerin hukuka uygun toplanması ve aktarılması yükümlüğü, VERBİS’e kayıt yükümlülüğü, Kişisel Veri Envanteri düzenleme yükümlüğü gibi yükümlülükledir. Söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde ise 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması gereğince önemli miktarlarda idari yaptırımlar ve Türk Ceza Kanunu’nun 135-140. maddelerin de yer alan hapis cezasına varan cezalar uygulanabilecektir.

DİPNOTLAR

¹ İleti Yönetim Sistemi, ’’İleti Yönetim Sistemi Nedir?,” https://iys.org.tr/iys/nedir. E.T.: 06.02.2024

² Kaya,M.B.,(2020), Elektronik Ticaret Hukuku Ticari Elektronik İletiler, On İki Levha Yayıncılık, s.108

³ Bknz: https://vatandas.iys.org.tr/ E.T.: 06.02.2024

⁴ Chitty, W. et al.,(2011), Integrated Marketing Communications (South Melbourne: Cengage Learning Australia), s.289.

⁵ İkizler, M., Başar, M.S., (2006), “Spam’in Zararları ve Spam İle Hukuki Mücadele: ABD Örneği ve Türk ve Avrupa Birliği Hukukları İle Karşılaştırılması,” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(2), s.98.

⁶ Elektronik ticaret pazar yerinde ya da kendine ait elektronik ticaret ortamında mal veya hizmetlerinin satışına yönelik sözleşme yapan ya da sipariş alan hizmet sağlayıcıyı ifade etmektedir. Örneğin, L markası mallarını kendi kurduğu uygulamada ya da web sitesinde veya popüler bir e-ticaret pazar yeri olan T’de satması halinde elektronik hizmet sağlayıcı olarak isimlendirilecektir. T ise elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı olarak isimlendirilecektir.

⁷ Kişisel veri, kimliği belirli ya da belirlenebilir gerçek kişiye ait her türlü bilgidir. (6698 Sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu, m.3/1-d)

KAYNAKÇA

BALABAN, Mahmut Furkan: İleti Yönetim Sisteminin Kurulması ve Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik’in Değerlendirilmesi, Bilişim Hukuku Dergisi: Ankara, 2020 (2), ss:183-196,

CHİTTY, William, NIGEL Barker, VALOS, Michael ve SHIMP Terence: Integrated Marketing Communications. South Melbourne: Cengage Learning Australia, 2011, s.289

İKİZLER, Metin., BAŞAR,Mehmet Sinan.: “Spam’in Zararları ve Spam İle Hukuki Mücadele: ABD Örneği ve Türk ve Avrupa Birliği Hukukları İle Karşılaştırılması,” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(2), s.98.

İleti Yönetim Sistemi, ‘’İleti Yönetim Sistemi Nedir?,” https://iys.org.tr/iys/nedir. E.T.: 06.02.2024

KAYA, Mehmet Bedi: Elektronik Ticaret Hukuku Ticari Elektronik İletiler, On İki Levha Yayıncılık: İstanbul, 2020, s.108

15.07.2015 Tarihli, 29417 Resmi Gazete Sayılı Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik

6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun

6698 Sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu